Kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama aracı

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, işe başlangıçtan itibaren her tam hizmet yılı için 30 günlük ücret tutarında ödenir; bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır (1475 sayılı İş Kanunu m.14). 4857 sayılı İş Kanunu bu Kanunun diğer maddelerini kaldırmış, 14. maddeyi yürürlükte bırakmıştır (4857 m.120). Yani formül: yıllık esas × tam yıl + yıllık esas × ay ÷ 12 + yıllık esas × gün ÷ 365. Ay ve gün orantısı kanunda rakamla yazmaz; “aynı oran” hükmünün yerleşik hesap biçimidir ve araç bunu kullanır.

Aylık ücretli bir çalışanda 30 günlük ücret, aylık giydirilmiş brüt ücrettir. Araç süreyi takvimle sayar: önce tam yıllar, sonra tam aylar, kalan gün. Çıkış günü süreye ayrıca eklenmez; giriş ve çıkış tarihi arasındaki fark ölçülür.

Örnek: giydirilmiş aylık brüt ücret 40.000 ₺ ve bu tutar o dönemin tavanının altında varsayılmıştır. Rakamlar hesabı göstermek içindir.

Hangi ücret esas alınır: giydirilmiş brüt ücret

Hesap son ücret üzerinden yapılır. Kıdem tazminatına esas ücrete, asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para ve parayla ölçülebilen sözleşmeden ve kanundan doğan menfaatler de eklenir (1475 m.14). Uygulamada bu toplam “giydirilmiş ücret” diye anılır: düzenli verilen yemek, yol, ikramiye gibi ödemelerin aylık karşılığı. Araçta bunları ayrı alana yazarsınız; araç ikisini toplar.

Ücretin sabit olmadığı parça başı, akort, götürü ya da yüzde usulü çalışmada, son bir yılda ödenen ücretin o sürede çalışılan günlere bölünmesiyle bulunan ortalama esas alınır. Son bir yıl içinde ücrete zam yapılmışsa ortalama, zam tarihinden ayrılış tarihine kadar alınan ücretle hesaplanır (1475 m.14). Bu hâlde araca o ortalamanın 30 günlük karşılığını yazın.

• Brüt yazın. Kıdem tazminatı brüt ücretten hesaplanır; net ücreti yazarsanız sonuç düşük çıkar.
• Düzensiz ödemeleri ayırın. Yalnız sürekli ve düzenli verilen menfaatler eklenir; tek seferlik bir ödemenin dahil olup olmadığını müşavirinizle netleştirin.
• Aynı işverendeki tüm süreler sayılır. Kıdem, aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesaplanır; işyeri devrinde de süreler toplanır (1475 m.14).

Kıdem tazminatı tavanı

Kıdem tazminatının yıllık tutarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini geçemez (1475 m.14). Bu tutar memur aylıklarına bağlı olduğundan dönemden döneme değişir; güncel tutar Hazine ve Maliye Bakanlığınca duyurulur. Araca, sözleşmenin sona erdiği döneme ait tutarı girin.

Bu sayfaya sabit bir tavan rakamı yazmıyoruz: tutar her dönem değişiyor ve bayat bir rakam, sessizce yanlış bir sonuç üretir. Bu yüzden tavan alanı boş gelir. Doldurursanız araç giydirilmiş ücret ile tavandan küçük olanı esas alır; boş bırakırsanız sonuç “tavan kontrol edilemedi” uyarısıyla gelir. Giydirilmiş ücretiniz tavanın üstündeyse gerçek tutar araçtaki sonuçtan düşüktür.

Sözleşmeyle ya da toplu iş sözleşmesiyle her yıl için 30 günden fazla ücret kararlaştırılabilir; ancak bu yolla belirlenen yıllık tutar da tavanı geçemez (1475 m.14).

Kıdem tazminatına kimler hak kazanır?

Kıdem tazminatı her ayrılışta doğmaz; sözleşmenin 1475 m.14’te sayılan bir nedenle sona ermesi gerekir. Ödeme “her geçen tam yıl için” öngörüldüğünden en az bir tam yıl hizmet aranır; araç bir yılı doldurmayan süre için kıdem hesaplamaz, yalnız ihbar süresini gösterir. Kanunun saydığı hâller:

• İşverenin feshi — 4857 m.25/II’deki ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hâllere dayanan fesih hariç (atıf 4857 Geçici m.1 ile m.25’e yapılmış sayılır).
• İşçinin 4857 m.24’e dayanan haklı nedenle feshi.
• Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle ayrılma.
• Yaşlılık, emeklilik, malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla ayrılma; yaş dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayarak kendi isteğiyle ayrılma.
• Kadın çalışanın evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması.
• Çalışanın ölümü — tazminat yasal mirasçılarına ödenir.

Bu liste bir karar ağacı değildir: feshin hangi bende girdiği çoğu zaman olayın ayrıntısına bağlıdır ve uyuşmazlıkta mahkeme belirler. Aracın sonucu, hak doğduğu varsayımıyla tutarı gösterir. Devamsızlık gibi m.25/II nedenleriyle fesih ve tutanak süreci için devamsızlık tutanağı rehberine bakın.

İhbar tazminatı hesaplama: bildirim süreleri

Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen taraf, durumu karşı tarafa önceden bildirir. Bildirim süresi hizmet süresine göre 2, 4, 6 ya da 8 haftadır (4857 m.17). Bu şarta uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında ihbar tazminatı öder. Süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir.

Kaynak: 4857 m.17. Araç tam 1,5 ve tam 3 yılı kanundaki “kadar” sözcüğüyle alt banda yazar; sınır günündeyseniz sonucu müşavirinizle doğrulayın.

İhbar tazminatında da asıl ücrete ek menfaatler hesaba katılır (4857 m.17). Günlük ücret, giydirilmiş aylık ücretin 30’a bölünmesiyle bulunur (yerleşik bordro esası). Örnek: giydirilmiş aylık brüt 40.000 ₺, hizmet süresi 6 yıl 7 ay → 8 hafta = 56 gün; 40.000 ÷ 30 × 56 = 74.666,67 ₺ brüt ihbar tazminatı. Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatına tavan uygulanmaz.

İşveren, bildirim süresinin ücretini peşin ödeyerek sözleşmeyi hemen sona erdirebilir (4857 m.17). Sözleşme bildirim süresi beklenerek bitirildiyse ihbar tazminatı doğmaz. Bildirim süresi içinde yıllık izin kullandırılamaz; ikisi iç içe giremez (4857 m.59).

Kesintiler: damga vergisi ve gelir vergisi

Gelir Vergisi Kanunu, 1475 sayılı İş Kanunu’na göre ödenmesi gereken kıdem tazminatının tamamını gelir vergisinden istisna eder (193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.25/7-a). Damga Vergisi Kanunu’na ekli (1) sayılı tablonun IV-1-b fıkrası ise tazminat dahil hizmet karşılığı alınan paralar için verilen makbuzlara binde 7,59 damga vergisi öngörür (488 sayılı Damga Vergisi Kanunu). Araç bu yüzden kıdem tazminatından yalnız damga vergisini düşer.

İhbar tazminatı Gelir Vergisi Kanunu’nun bu istisna bendinde sayılmaz. Araç ihbar için damga vergisini gösterir, gelir vergisini hesaplamaz: vergi matrahı ve dilimi bordroya ve o yılın kümülatif kazancına bağlıdır. Kanunun öngördüğünü aşan sözleşmesel ödemelerin vergilendirmesini de mali müşavirinize sorun.

Ödeme zamanı, faiz ve zamanaşımı

Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse ve dava açılırsa hâkim, gecikme süresi için mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder (1475 m.14). Kıdem ve ihbar tazminatında zamanaşımı süresi beş yıldır (4857 Ek m.3). Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmez (1475 m.14): daha önce tazminatı ödenmiş süre yeniden sayılmaz.

Doğru hesap doğru kayıttan başlar

Kıdem hesabındaki uyuşmazlıkların çoğu iki sorudan çıkar: çalışan tam olarak hangi tarihten beri çalışıyor ve son ücretine hangi ödemeler girdi? İşe giriş tarihi, ücret geçmişi ve düzenli ek ödemeler yıllarca tutarlı kayıt ister; çalışma süresi kayıtları da fazla çalışma alacağı gibi ayrılışta gündeme gelen alacakların dayanağıdır. Personel takip sistemimiz giriş-çıkıştan puantajı hesaplar, onaylanan ayı kilitler ve mali müşavirinize CSV ve PDF olarak gönderir; ayrıntı: puantaj programı. Personelin belgeleri için personel özlük dosyası rehberi.

Araçlar bilgi amaçlıdır, hukuki ya da mali müşavirlik tavsiyesi değildir. Toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmeniz daha lehe hükümler içerebilir.