Gece çalışması kuralları: 7,5 saat sınırı, gece postası ve istisnalar

Gece nedir? 20:00–06:00 dönemi

Çalışma hayatında “gece”, en geç saat 20:00’de başlayıp en erken saat 06:00’ya kadar süren ve her hâlde en fazla 11 saat süren dönemdir (m.69). Kanun bu dönemin bazı işlerde ya da bölgelerde yönetmelikle farklı ayarlanabileceğini de öngörür.

Gece çalışması kaç saat olabilir?

İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez (m.69). Ölçülen şey net çalışmadır: ara dinlenme çalışma süresinden sayılmadığı için (m.68) 22:00–06:00 postasında 30 dakika mola verildiğinde net gece çalışması tam 7,5 saattir.

İstisna. Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamındaki petrol arama ve sondaj işlerinde, işçinin yazılı onayı alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. İstisna yalnız bu işler için ve yalnız yazılı onayla geçerlidir.

Hangi vardiya gece postası sayılır?

Postalar Hâlinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 7. maddesine göre çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan postanın çalışması gece çalışması sayılır. Yargıtay da 20:00–08:00 vardiyasının tamamını gece çalışması saymıştır (9. HD, 2016/36126 E., 2020/17967 K.).

Tam yarısı gece dönemine düşen posta, yönetmelik “yarısından çoğu” dediği için gece postası sayılmaz.

Gece postasında fazla mesai yasağı

Gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz (m.41). Bu yasak mutlaktır: m.69’daki turizm, güvenlik ve sağlık istisnası gece çalışmasının süresine ilişkindir, fazla çalışma yasağını kaldırmaz. Gece postasında işi uzatmak gerekiyorsa çözüm ek posta ya da kadro planıdır.

Nöbetleşme ve 11 saat dinlenme

• Bir hafta gece, bir hafta gündüz. Gece ve gündüz işletilen işlerde bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonraki çalışma haftasında gündüz çalıştırılır. İki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir (m.69).
• Posta değişiminde 11 saat. Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz (m.69).
• 18 yaş altı. 18 yaşını doldurmamış işçilerin sanayiye ait işlerde gece çalıştırılması yasaktır (m.73).

Vardiya planlama programımızda gece postası bu ölçütle belirlenir: 7,5 saati aşan gece çalışmasında uyarı verilir, gece postasında fazla mesai talebi talep aşamasında durdurulur ve posta değişiminde 11 saat dinlenme ölçülür. Ayrıntı: vardiya planlama.

Bu rehber bilgi amaçlıdır, hukuki ya da mali müşavirlik tavsiyesi değildir. Toplu iş sözleşmesi ve iş sözleşmeniz daha lehe hükümler içerebilir.